STK (NGO) Nedir? Anlamı, Örnekleri ve Hollanda’da STK Nasıl Kurulur?

STK (sivil toplum kuruluşu), İngilizce kısaltmasıyla NGO, hükümet dışı bir kuruluştur: Devletten bağımsız olarak sosyal, insani veya bilimsel bir amaç için çalışır ve kâr amacı gütmez. Acil yardım, insan hakları, doğa ve çevre ya da kalkınma iş birliği gibi alanları düşünebilirsiniz. “STK” bir hukuki yapı değildir: Hollanda’da bir STK genellikle vakıf (stichting), bazen de dernek (vereniging) olarak kurulur.

Bu yazıda STK’nın ne anlama geldiğini ve ne yaptığını, tanınmış örnekleri, STK ile hayır kurumu, stichting ve ANBI (kamu yararına kuruluş) arasındaki farkı ve 2026’da Hollanda’da kendi STK’nızı nasıl kurabileceğinizi açıklıyoruz.

Bir Bakışta STK

• Anlamı: NGO, non-governmental organisation (hükümet dışı kuruluş) ifadesinin kısaltmasıdır; Hollandacada niet-gouvernementele organisatie denir.
• Amaç: kâr amacı olmaksızın sosyal, insani veya bilimsel bir hedef.
• Bağımsızlık: STK devletin bir parçası değildir, ancak hibe alabilir veya hükümetlerle birlikte çalışabilir.
• Hukuki yapı: genellikle stichting, bazen vereniging. “STK” kendi başına bir hukuki yapı değildir.
• Ad: NGO adını kullanmak için herhangi bir kuruluşun iznine gerek yoktur.
• Finansman: çoğu zaman bağışlar, yardımlar, hibeler ve gönüllü çalışma.
• ANBI: Hollanda Vergi İdaresinin (Belastingdienst) verdiği ayrı bir vergi statüsü; kendiliğinden verilmez.

NGO’nun Anlamı: NGO Neyin Kısaltmasıdır?

NGO, İngilizce non-governmental organisation (hükümet dışı kuruluş) ifadesinin kısaltmasıdır; Hollandacada ise niet-gouvernementele organisatie denir. Terim, 1945 tarihli Birleşmiş Milletler Şartı ile bilinir hâle geldi: Şart’ın 71. maddesi, BM Ekonomik ve Sosyal Konseyinin hükümet dışı kuruluşlara danışmasına olanak tanır. O zamandan beri bu kelime, bir hükümet tarafından kurulmayan ve yönetilmeyen, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar için kullanılmaktadır.

İngilizcede genellikle NGO, çoğulu NGOs şeklinde yazılır. Hollanda hükümeti ise Hollandaca metinlerde kısaltmayı küçük harfle yazar: ngo, çoğulu ngo’s.

Bir STK Ne Yapar?

Bir STK, devletin veya ticari kuruluşların sağladığından daha fazla destek gerektiren toplumsal sorunlarda (Hollandaca) yardımcı olur. Bir STK’nın çoğu zaman tek ve net bir amacı vardır. Yaygın faaliyet alanları şunlardır:

• acil ve insani yardım, örneğin afetlerden sonra gıda kolileri;
• kalkınma iş birliği ve yoksullukla mücadele;
• insan hakları ve mültecilere yardım;
• doğa, çevre ve iklim;
• sağlık ve eğitim.

Bir STK, hükümetlerle yürütülen görüşmelerde muhatap da olabilir; örneğin çevre, çocuk işçiliği veya yurt dışındaki çalışma koşulları konusunda tavsiyede bulunabilir ya da arabuluculuk yapabilir. Uluslararası STK’lar zaman zaman Birleşmiş Milletler ile birlikte çalışır. Pek çok STK gönüllülerle ve bağışçılardan gelen parayla çalışır.

Hollanda’daki STK Örnekleri

Hollanda’da faaliyet gösteren tanınmış STK’lar arasında şunlar sayılabilir:

• Greenpeace (doğa ve çevre);
• Sınır Tanımayan Doktorlar, Hollandaca adıyla Artsen zonder Grenzen (acil tıbbi yardım);
• Oxfam Novib (yoksullukla mücadele);
• Stichting Vluchteling (mültecilere yardım);
• UNICEF Nederland (çocuk hakları);
• Amnesty International (insan hakları).

Bu büyük kuruluşların yanı sıra, yurt dışındaki bir okulu destekleyen bir vakıftan yerel bir doğa kuruluşuna kadar binlerce küçük STK vardır.

STK, Hayır Kurumu, Stichting ve ANBI: Aralarındaki Fark Nedir?

Kavram	Tanımı
STK (NGO)	Devletten bağımsız olarak toplumsal bir hedef için çalışan, kâr amacı gütmeyen kuruluşların ortak adı. Bir hukuki yapı değildir.
Hayır kurumu (goed doel)	Sosyal veya hayır amacını tanımlayan bir ifade. Bu da bir hukuki yapı değildir.
Stichting (vakıf)	Üyesi ve hissedarı olmayan, noter aracılığıyla kurulan bir hukuki yapı. Bir STK için olağan hukuki yapı.
Vereniging (dernek)	En az iki üyesi olan ve üyelerin, üyeler genel kurulunda birlikte karar verdiği bir hukuki yapı.
ANBI	Vergi İdaresinin kamu yararına kuruluşlara (algemeen nut beogende instelling) verdiği, kuruluşa ve bağışçılarına vergi avantajları sağlayan bir vergi statüsü.
SBBI	Sosyal çıkar kuruluşu (sociaal belang behartigende instelling). Örneğin genellikle ANBI olmayan spor ve hobi kulüpleri bu kapsama girebilir. Bu da bir vergi statüsüdür; ancak ANBI’ye göre daha az avantaj sağlar.

Dolayısıyla bir STK aynı anda hem hayır kurumu olabilir, hem stichting hukuki yapısına sahip olabilir hem de ANBI statüsü taşıyabilir; ancak bu zorunlu değildir.

Bir STK’nın Hukuki Yapısı Nedir?

Hollanda’daki STK’ların çoğu stichting olarak kurulmuştur. Stichting’in üyesi ve hissedarı yoktur; varlıkları, esas sözleşmede belirtilen amaç için bir yönetim kurulu kullanır. Stichting kâr edebilir, ancak bu kâr amacına harcanmalıdır ve kuruculara veya yönetim kurulu üyelerine dağıtılamaz. Hollanda hükümeti, STK’lar için hukuki yapı olarak stichting’i önerir. Ayrıntılar için Stichting Nedir? yazımıza göz atın.

Üyelere dayanan bir STK, vereniging (dernek) olarak da kurulabilir. Tam hukuki ehliyete sahip bir dernek noter aracılığıyla kurulur; noter olmadan kurulan dernek sınırlı hukuki ehliyete sahiptir ve yönetim kurulu üyeleri daha kolay kişisel olarak sorumlu tutulabilir. Hibe başvurusu yapmak istiyorsanız çoğu zaman tam hukuki ehliyet gerekir. Tüm hukuki yapılara genel bir bakış için Hollanda’da BV, NV ve VOF yazımıza göz atın.

ANBI Statüsü: Bağışçılar için Önemli

Bir STK, ANBI statüsünü kendiliğinden almaz. Kuruluşun bu statü için Vergi İdaresine “Aanvraag ANBI-beschikking” (ANBI kararı başvurusu) formuyla başvurması gerekir. ANBI’nin sağladığı avantajlar arasında şunlar vardır:

• kuruluşun kamu yararı için kullandığı bağış ve miraslar üzerinden bağış veya veraset vergisi ödenmez;
• bağışçılar, bağışlarını gelir vergisi veya kurumlar vergisi matrahından indirebilir;
• enerji vergisi iadesi.

Başlıca koşullar (Hollandaca) şunlardır:

• kuruluş, faaliyetlerinin en az %90’ıyla kamu yararına hizmet eder (%90 şartı) ve kâr amacı gütmez;
• kuruluş ve kuruluşla doğrudan ilgili kişiler dürüstlük şartlarını karşılar;
• hiç kimse kuruluşun varlıkları üzerinde kendi malıymış gibi tasarrufta bulunamaz ve varlıklar makul ölçüde gerekli olanla sınırlıdır;
• yönetim kurulu üyeleri ve diğer politika belirleyiciler bu görevleri için masraf iadesi ve aşırı olmayan bir huzur hakkı dışında ücret almaz;
• güncel bir politika planı vardır ve yönetim giderleri harcamalarla makul bir oran içindedir;
• kuruluşun sona ermesinden sonra kalan para başka bir ANBI’ye veya benzer bir yabancı kuruluşa aktarılır;
• kuruluş usulüne uygun kayıt tutar ve belirli bilgileri bir internet sitesinde yayımlar.

Beş Adımda STK Kurmak

1. Amaç ve plan: hangi sorunu, kimin için ve nasıl çözmek istediğinize karar verin. Hedef kitleyi, yaklaşımı, finansmanı ve uygulanabilirliği kapsayan bir plan hazırlayın.
2. Hukuki yapıyı seçin: genellikle stichting; STK üyelere dayanıyorsa vereniging.
3. Noter ve esas sözleşme: noter, esas sözleşmeyi içeren kuruluş senedini düzenler. Esas sözleşmede “stichting” kelimesini içeren ad, amaç, yönetim kurulu üyelerinin atanması ve görevden alınması, stichting’in merkezi ve sona ermesinin ardından paraya ne olacağı gibi konular yer alır. ANBI olmak istiyorsanız esas sözleşmenin en başından ANBI koşullarına uygun olmasını sağlayın.
4. KVK’ya kayıt: stichting ve yönetim kurulu üyeleri genellikle noter tarafından Hollanda Ticaret Odasına (KVK) kaydettirilir. Gerçek faydalanıcılar (UBO’lar) ise UBO siciline kaydedilir.
5. Vergi, ANBI ve kayıtlar: gerekirse ANBI statüsüne başvurun, STK’nın kurumlar vergisi veya KDV ödemesi gerekip gerekmediğini kontrol edin (genellikle yalnızca ticari faaliyetler söz konusuysa), bir ticari banka hesabı açın ve en başından itibaren kayıt tutun. Kayıtları yedi yıl saklamanız gerekir.

Maliyetler: KVK’ya göre bir stichting için noter ücreti €500 ile €1.000 arasında, muhasebe giderleri ise yılda €600 ile €1.800 arasındadır. Buna ek olarak KVK’ya tek seferlik €85,15 kayıt ücreti ödersiniz (2026).

Bir STK veya hayır kurumu mu kurmak istiyorsunuz? Stichting, STK veya hayır kurumu kurma desteğimiz hakkında daha fazla bilgi edinin.

NetherBridge Partners Nasıl Yardımcı Olur

Kuruculara, yönetim kurulu üyelerine ve yabancı kuruluşlara Hollanda’da STK kurma sürecinde rehberlik ediyoruz: stichting ile vereniging arasındaki seçim, esas sözleşme ve noter, KVK’ya ve UBO siciline kayıt, ANBI başvurusunun hazırlanması ve sonrasındaki defter tutma ve vergi işleri. Danışma görüşmesi için bizimle iletişime geçin.

Bu yazıdaki bilgiler, Kasım 2026’da Ondernemersplein, KVK, Hollanda Vergi İdaresi ve Hollanda Medeni Kanunu ile karşılaştırılarak kontrol edilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular